ندارد كه پدر را پدر بدانيم ، ولى مادر را مادر نشماريم ، و خواهران و برادران را نيز از نسبت خارج كنيم ، با اينكه اصل ملاك براى نسبت ، همان تكون فرزند و ولادت اوست . بچه‌هايى كه در دستگاه به وجود آمده‌اند چه در يك مرحله به وجود بيايند يا چند مرحله ، در هر حال برادر و خواهر حساب خواهند شد . بنابراين اگر با فاصلهء زمانى بسيارى متولد شوند ، منتسب به همان پدر و مادر و برادر و خواهر فرزندان قبلى خواهند بود ، و احكام نسب و توارث بين آنان ثابت خواهد بود . در خاتمه يادآور مىشويم كه در موضوع تلقيح ، صورت‌ها و گونه‌هاى ديگرى نيز تصور مىشود ، كه امام خمينى قدس سرّه و ديگر فقيهان بدان اشاره كرده‌اند ، ولى چون نيازمند تحقيق و تفحص پزشكى گسترده‌اى است ، بحث آن را به مجالى ديگر موكول مىكنيم ؛ مثلا تلقيح نطفهء انسان به حيوان و نطفهء حيوان به انسان ، و پيدايش مولود از آن و يا بارورى زن از نطفهء حاصل شده از گياهان ، و استفاده نكردن از منى مرد ، و بسيارى از فرض‌هاى ديگر كه در كتاب آمده و پاره‌اى آن را غير ممكن دانسته‌اند . به هر حال نوشته‌هاى بيشتر محققان در بيست سال گذشته ، از همان خاتمهء تحرير الوسيله فراتر نمىرود . حكم ارث در فرض‌هاى سابق « ارث » در لغت به معناى « بقاء » است . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در حديثى فرمود : إنّكم على إرث من أبيكم إبراهيم ؛ « 1 » شما بر بقيّه‌اى از بقاياى ابراهيم عليه السّلام هستيد . و « ارث » يعنى « باقى » « 2 » و « وارث » از اسم‌هاى بارى تعالى است .

--> ( 1 ) . نسائى ، سنن ، ج 5 ، ص 255 . ( 2 ) . مهذب البارع ، ج 4 ، ص 325 .